سلام.خوش آمدید*** دوست گرامی؛ توصیه می‌‌‌کنم اگر اولین دیدار شما از این وبلاگ است، «حتما» ابتدا پست ثابت(اولین پست) را بخوانید.*** جدیدترین مطالب وبلاگ را، بعد از این پست دنبال کنید. ***با نظرات ارزشمند خود، زینت بخش وبلاگ باشید.*** موفق و منصور باشید

برای همه مفیده

راه‌‌های توشه‌‌سازی برای بعد از مرگ – بخش سوم
نویسنده : عبدالله حقدوست - ساعت ۸:٢٥ ‎ق.ظ روز ۸ اسفند ۱۳٩۳
 

یکی از امور بسیار مهم که همه ما بخواهیم یا نخواهیم آن را درک خواهیم کرد، مرگ است.

حال چه کنیم تا بعد از مرگ هم، ثواب و نیکی به قبر و روح میّت نازل شود؟؟؟

سومین قسمت از این گفتار را در ادامه مطلب بخوانید.


در ادامه بخش اول (که در اینجا خواندید) و بخش دوم (که در اینجا خواندید)، می‌‌خواهیم با هم امری بسیار مهمّ را بخوانیم که اگر زیرک باشیم؛ در این دنیا مقدمات آن را برای برزخ خود فراهم می‌‌‌کنیم و همانند یک حساب جاری است که در این دنیا باز می‌‌کنیم و سود آن پس از مرگ، به حسابمان واریز می‌‌شود و در برزخ از آن نفع می‌‌بریم، که از آن به «باقیات الصالحات» تعبیر می‌‌کنند.

 

باقیات الصّالحات

یکی از امور مهمی که نتایج آن، در عالم برزخ به انسان می‌‌رسد و چه بسا باعث نجات انسان از عذاب قیامت شود؛ «باقیات الصّالحات» است.

کلمه «باقیات الصالحات» در اصطلاح قرآن و روایات بسیار استعمال شده و با همین عبارت عربى در زبان فارسى نیز بکار مى‌‌رود.

مقصود از «باقیات الصالحات» کارها و خدمات عام المنفعه و خداپسندانه‌‌اى است که از انسان به یادگار مى‌‌ماند که پس از مرگ انسان، مردم نیز از آن استفاده مى‌‌کنند.

قبل از شروع در بیان اخبار و احادیثى که در این مورد رسیده، چند جمله‌‌اى به تحلیل واژه «باقیات الصالحات» مى‌‌پردازیم:

«باقیات» جمع «باقیة» و مونث «باق» است. کلمه «باق» در اصل «باقى» بوده و بدلیل سنگینى تلفظى که داشته، عرب آنرا «باق» تلفظ کرده است. و معنای آن؛ ثابت ماندنی‌‌هاست.

معناى «باقیات»؛ ضد «فانیات» است و آن هم جمع «فانیة» و مونث «فان» مى‌‌باشد و معناى آن: فانى شدنى ها و از بین رفتنى‌‌ها است.

در قرآن شریف آمده است: «ما عِنْدَکُمْ یَنْفَدُ وَ ما عِنْدَاللهِ باقٍ»؛ یعنى چیزهائى که پیش شماست مانند: اموال دنیا،ریاست دنیا و... از بین رفتنى است و آنچه پیش خداست مانند: کارهاى خیر و خوب و یا کارهاى شر و ناپسندى که انسان در دوران عمر خود انجام مى‌‌دهد، ثابت و ماندنى است.

«صالحات»؛ نیز به همین منوال؛ جمع «صالحة» و مونث «صالح» مى‌‌باشد و معناى آن در فارسى؛ «نیکو» است و در مقابلش «زشت» قرار دارد.

«باقیات الصالحات» را به این اعتبار جمع مؤنث آورده‌‌اند که این دو واژه، صفت براى اعمال قرار مى‌‌گیرند؛ مثلا مى‌‌گوئیم: «الاعمال الباقیات الصّالحات»؛ یعنى کارهاى ماندنى نیکو و در مقابل آن، کارهاى ماندنى غیر صالح است.

اصولا اعمال نیکو و یا زشت، در مقایسه با شخص انسان یا اموال دنیا که از بین رفتنى هستند، باقى و ثابت است؛ مثلا وقتى انسان بیمارستانى که مورد احتیاج جامعه است بسازد، این عمل در مقابل شخص انسان و اموال دنیا و مقامهاى آن که از بین رفتنى هستند، ماندنى و باقى و ثابت است و به این عمل، عمل خیر و عمل صالح مى‌‌گویند و در مقابلش مثلا ساختن مراکز فحشا و منکرات است که در آن گناه و معصیت خدا شود. این عمل نیز باقى است ولى عمل فاسد است.

اعمال نیک و بدى که از انسان بعنوان یادگار مى‌‌ماند تا هنگامى که دیگران از آن بهره مى‌‌برند عامل نیز در ثواب و عقاب با آنان شریک است؛ مثلا اگر انسان در طول حیات خود بانى ساختن مسجد، مدرسه، حسینیه، بیمارستان، آسایشگاه، آب انبار، پل و راه شده و یا هر عمل خیر دیگرى انجام دهد، و یا عامل ایجاد فاحشه خانه، قمار خانه، میکده باشد و هر عمل شر و زشت دیگرى انجام دهد تا زمانى که آن بنا برجاست و مردم از آن بهره مى‌‌گیرند، خداوند سازنده آنرا نیز در ثواب و یا عقاب اعمال دیگرانى که در آن مکان عمل خیر و یا شرعى انجام مى‌‌دهند شریک مى‌‌گرداند، گرچه او مرده باشد.

نتایج باقیات الصالحات در برزخ

ما چون درصدد بیان نتایج باقیات الصالحات در عالم برزخ هستیم به نقل روایاتى که در این مورد از ائمه معصومین(ع) رسیده مى‌‌پردازیم:

1- مرحوم صدوق(ره) از حضرت صادق(ع) آورده است:

وَ قَالَ(ع): «سِتَّةٌ یَلْحَقْنَ الْمُؤْمِنَ بَعْدَ وَفَاتِهِ وَلَدٌ یَسْتَغْفِرُ لَهُ وَ مُصْحَفٌ یُخَلِّفُهُ وَ غَرْسٌ یَغْرِسُهُ وَ صَدَقَةُ مَاءٍ یُجْرِیهِ وَ قَلِیبٌ یَحْفِرُهُ وَ سُنَّةٌ یُؤْخَذُ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ»؛(من لا یحضره الفقیه ‏1: 185)

حضرت صادق(ع) فرمودند: شش عمل از مؤمن به یادگار مى‌‌ماند و او از ثواب آن بهره‌‌مند مى‌‌شود:

یکى فرزند صالحى که براى او استغفار کند،

دوم: کتابى که از خود به یادگار بگذارد،

سوم: درختى که بنشاند،

چهارم: جوى آبى که جارى کند،

پنجم: چاهى که حفر کند و دیگران از آن بهره‌‌بردارى کنند،

و ششم: روش خیرى که از خود بگذارد و مورد استفاده دیگران شود.

2- مرحوم شیخ حر عاملى در کتاب وسائل الشیعة به نقل از ابن عمار آورده است که:

. . . قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِاللهِ(ع): مَا یَلْحَقُ الرَّجُلَ بَعْدَ مَوْتِهِ؟

فَقَالَ: سُنَّةٌ یُعْمَلُ بِهَا بَعْدَ مَوْتِهِ فَیَکُونُ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ غَیْرِ أَنْ یَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَیْ‏ءٌ وَ الصَّدَقَةُ الْجَارِیَةُ تَجْرِی مِنْ بَعْدِهِ وَ الْوَلَدُ الطَّیِّبُ یَدْعُو لِوَالِدَیْهِ بَعْدَ مَوْتِهِمَا وَ یَحُجُّ وَ یَتَصَدَّقُ وَ یُعْتِقُ عَنْهُمَا وَ یُصَلِّی وَ یَصُومُ عَنْهُمَا؛(وسائل الشیعة ‏19: 172)

گفت: از حضرت صادق(ع) پرسیدم: بعد از مرگ چه چیزهائى به انسان مى‌‌رسد؟

فرمود: یکى: کار و روش نیکى که از خود به جاى گذاشته باشد و بعد از او دیگران به آن عمل کنند، بدون اینکه از ثواب عاملین کم شود، به همان مقدار هم به آن میت مى‌‌دهند،

دوم: صدقه‌‌ی جاریه‌‌اى که از انسان به جا مانده باشد،

و سوم: فرزند صالحى که بعد از پدر و مادر براى آنها دعا کند و از طرف آنها حج بجا آورد و صدقه دهد و برده آزاد کند و نماز بخواند و روزه بگیرد.

3- مرحوم مجلسى به نقل از امالى شیخ طوسى از مرحوم شیخ مفید(ره) آورده است که:

قَالَ أَبُو عَبْدِاللهِ(ع): خَیْرُ مَا یُخَلِّفُهُ الرَّجُلُ بَعْدَهُ ثَلَاثَةٌ وَلَدٌ بَارٌّ یَسْتَغْفِرُ لَهُ وَ سُنَّةُ خَیْرٍ یُقْتَدَى بِهِ فِیهَا وَ صَدَقَةٌ تَجْرِی مِنْ بَعْدِهِ؛ (بحار الأنوار 6: 294)

حضرت صادق(ع) فرموده‌‌اند: بهترین چیزى که مى‌‌تواند بعد از مرگ از انسان به جای بماند سه چیز است: یکى؛ فرزند صالحى که براى او طلب مغفرت کند،

دوم؛ روش و سیره نیکى که از او به جاى ماند و دیگران در آن به او اقتداء کنند،

و سوم؛ صدقه‌‌ی جاریه‌‌ای که بعد از او مورد استفاده عموم قرار گیرد.

4- باز مرحوم مجلسى در بحار به نقل از امالى شیخ صدوق آورده است:

عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ(ع) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللهِ(ص): مَرَّ عِیسَى ابْنُ مَرْیَمَ بِقَبْرٍ یُعَذَّبُ صَاحِبُهُ، ثُمَّ مَرَّ بِهِ مِنْ قَابِلٍ فَإِذَا هُوَ لَیْسَ یُعَذَّبُ. فَقَالَ: یَا رَبِّ مَرَرْتُ بِهَذَا الْقَبْرِ عَامَ أَوَّلَ فَکَانَ صَاحِبُهُ یُعَذَّبُ، ثُمَّ مَرَرْتُ بِهِ الْعَامَ فَإِذَا هُوَ لَیْسَ یُعَذَّبُ؟ فَأَوْحَى اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَیْهِ: یَا رُوحَ اللهِ إِنَّهُ أَدْرَکَ لَهُ وَلَدٌ صَالِحٌ فَأَصْلَحَ طَرِیقاً وَ آوَى یَتِیماً فَغَفَرْتُ لَهُ بِمَا عَمِلَ ابْنُهُ؛(بحار الأنوار ‏72: 2)

حضرت صادق(ع) فرمود: رسول خدا(ص) فرموده‌‌اند:

حضرت عیسى بن مریم(ع) به قبرى عبور کرد و صاحب آن را در عذاب خداوند معذّب دید. سال بعد که مجددا عبورش به آن قبر افتاد، صاحب آن قبر را آزاد از عذاب خدا دید.

از روى تعجب گفت: خدایا صاحب این قبر سال گذشته در عذاب تو بود، چرا امسال عذاب از او برداشته شده؟

خطاب آمد: اى روح خدا! او پسرى داشت که امسال به تکلیف الهى رسیده، او براى مردم راهى را ساخته و یتیمى را پناه داده است، ما نیز به پاس عمل صالح او، پدرش را بخشیدیم.

در احادیثى که از نظرتان گذشت به چیزهائى از قبیل: فرزند صالح، کتابى که براى رفع احتیاجات مادى و یا معنوى مردم نوشته شود، کاشتن درخت، کندن چاه، جارى کردن جوى آب، ساختن راه، پناه دادن یتیم، گذاشتن سنّت خوبى که مردم هم به آن اقتداء کنند، «باقیات الصالحات» گفته شده است.

در مقابل در احادیث دیگرى که از نظر خواهد گذشت، به چیزهائى از قبیل: ذکر و تسبیح، «باقیات الصالحات» گفته‌‌اند. براى نمونه به دو حدیث از این احادیث اشاره می‌‌شود.

ضُرَیس کُناسى(از اصحاب امام باقر(ع)) آورده است:

عَنْ ضُرَیْسٍ الْکُنَاسِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ(ع) فِی حَدِیثٍ: أَنَّ رَسُولَ اللهِ(ص) قَالَ لِرَجُلٍ: إِذَا أَصْبَحْتَ وَ أَمْسَیْتَ فَقُلْ سُبْحَانَ اللهِ وَ الْحَمْدُ لِلهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ اللهُ أَکْبَرُ فَإِنَّ لَکَ إِنْ قُلْتَهُ بِکُلِّ تَسْبِیحَةٍ عَشْرَ شَجَرَاتٍ فِی الْجَنَّةِ مِنْ أَنْوَاعِ الْفَاکِهَةِ وَ هُنَّ الْبَاقِیَاتُ الصَّالِحَاتُ؛(وسائل الشیعة ‏7: 185)

حضرت امام باقر(ع) از رسول خدا(ص) نقل فرمودند که آن حضرت به مردى فرمود: اگر هنگام شب و هنگام صبح بگوئى: «سُبْحَانَ اللهِ وَ الْحَمْدُ لِلهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ اللهُ أَکْبَرُ»، خداوند در مقابل هر تسبیحى که بگوئى، ده درخت میوه از انواع میوه‌‌هاى بهشتى براى تو قرار مى‌‌دهد. سپس فرمودند: این تسبیحات؛ باقیات الصالحات است.

2- و در همان کتاب به نقل از عبدالله بن جماد آورده است:

عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللهِ(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ(ص) أَکْثِرُوا مِنْ قَوْلِ سُبْحَانَ اللهِ وَ الْحَمْدُ لِلهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ اللهُ أَکْبَرُ فَإِنَّهُنَّ یَأْتِینَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ لَهُنَّ مُقَدِّمَاتٌ وَ مُؤَخِّرَاتٌ وَ مُعَقِّبَاتٌ وَ هُنَّ الْبَاقِیَاتُ الصَّالِحَاتُ؛(وسائل الشیعة ‏7: 186)

ابوبصیر از حضرت صادق(ع) به نقل از حضرت خاتم الانبیاء(ص) گفت: ذکر «سُبْحَانَ اللهِ وَ الْحَمْدُ لِلهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ اللهُ أَکْبَرُ»؛ را زیاد بخوانید چون در روز قیامت، این أذکار همراه فرشتگان از پیش رو و پشت سر خواهند آمد، و اینها  باقیات الصالحات است.

در دو حدیث فوق به ذکر تسبیحات، باقیات الصالحات گفته شده است.

از این تعبیرات استفاده مى‌‌شود باقیات الصالحات، دامنه وسیعى دارد و مى‌‌توان به هر کارى که موجب شود ثمرات بهشتى و سعادت أخروى را عاید انسان کند، باقیات الصالحات گفت. و در حقیقت، هر حرکت خداپسندانه‌‌اى که از انسان سر بزند و از روى اراده و اختیار باشد، آن حرکت و آن عمل، باقیات الصالحات است.

ممکن است فردى مسجد، بیمارستان و جاده‌‌اى را هم بسازد و قناتى را نیز جارى نماید، ولى چون قصدش خدا نبوده؛ باقیات الصالحات محسوب نشود؛ مثلا خواسته‌‌اند قطعه زمینى را از وى بگیرند و براى احداث چند واحد مسکونى در اختیار چند نفر بى بضاعت قرار دهند، او براى این که آن زمین را از دست ندهد، به دروغ آن را موقوفه براى مسجد اعلام مى‌‌کند و بعد براى این که دروغگو معرفى نشود، پولهائى را با اکراه و اجبار خرج آن مى‌‌کند و زمین را به صورت مسجد درمى آورد.

گر چه این کار به حسب ظاهر، کار خیرى است، ولى چون از ابتدای امر، براى خشنودى خداوند نبوده و یا مثلا براى این که نامش بر زبانها بیفتد بیمارستانى بسازد یا قناتى جارى کند و. . . اینها چون براى رضاى خدا و خدمت به خلق خدا نیست، باقیات الصالحات نیست.

در این مورد سخن فراوان است ولى به همین مقدار بسنده مى‌‌کنیم به این امید که اگر پندپذیر باشیم از همین دو سه مورد پند گیریم و کارهاى خویش را رنگ باقیات الصالحات بدهیم.

از بحث در معناى باقیات الصالحات و احادیثى که در این مورد ذکر کردیم معلوم شد کلیه‌‌ی صدقات جارى انسان پس از مرگ، براى صاحب آن مفید است و اثرات و نتایج آن در عالم برزخ، نصیب انسان مى‌‌شود، اگر چه نتایج کلى آن؛ مخصوص عالم قیامت است.

بخش اول را اینجا بخوانید

بخش دوم را اینجا بخوانید

بخش چهارم را اینجا بخوانید

بخش پنجم را اینجا بخوانید


 



comment گل نوشته شما ()