سلام.خوش آمدید*** دوست گرامی؛ توصیه می‌‌‌کنم اگر اولین دیدار شما از این وبلاگ است، «حتما» ابتدا پست ثابت(اولین پست) را بخوانید.*** جدیدترین مطالب وبلاگ را، بعد از این پست دنبال کنید. ***با نظرات ارزشمند خود، زینت بخش وبلاگ باشید.*** موفق و منصور باشید

برای همه مفیده

آداب اسلامی(2)؛ آگاهی به آداب اسلامی در رفتار با فرزندان
نویسنده : عبدالله حقدوست - ساعت ۸:۳٥ ‎ق.ظ روز ٢٧ شهریور ۱۳٩٤
 

از آنجا که رفتار و آداب غربی از طریق رسانه‌‌هایی همچون اینترنت و ماهواره بشدت در حال گسترش است و متأسفانه به دلیل ناآگاهی برخی خانواده‌ های مسلمان از بسیاری آداب اسلامی، به فکر این افتادم که برخی امور که مشتمل بر آداب اسلامی در برخورد با دیگران باشد را در چند پست تقدیم عزیزان کنم، باشد که إن شاء الله هم برای خود ما و هم فرزندان و خانواده‌‌ها مفید و مثمر ثمر افتد.

در این پست برخی از «آداب رفتار با فرزندان» را تقدیم ‌می‌‌کنم.


فرزند، «برکت خانه»،1 «میوه قلب»2 و «نکوترین کسب»3 هر انسان از زندگی است و در تربیت و ادب او باید بی نهایت دقت کرد. بی‌‌تردید، در این عرصه، چگونگی روابط والدین با فرزندان در شکل‌‌گیری شخصیت و رشد اجتماعی، عاطفی و عقلانی آنان بسیار مؤثر است.

در این مبحث، به مهم‌‌ترین آداب رفتار والدین با فرزندان می‌‌پردازیم که در تکامل ابعاد شخصیتی آنان اثرگذار است.

یک ـ درود فرستادن بر فرزندان

رفتار هر فرزندی در اجتماع، بازتابی از رفتار والدین در خانواده است. در واقع، فرزندان، رسولان و پیش گامان هر خانواده در جامعه هستند. ازاین رو، لازم است والدین با پیش قدم شدن در رفتارهای احترام آمیز، از جمله سلام کردن به فرزندان، زمینه ورود آنها را به جامعه فراهم آورند.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرموده است: «صَلُّوا عَلی أطْفالِکُم فانَّهُم مِنْ أفْراطِکُم»؛ بر کودکان خود، درود فرستید که آنها پیشاهنگان شمایند.4

همچنین امام صادق(ع) از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نقل کرده است که فرمود:

پنج چیز است که تا لحظه مرگ آنها را ترک نمی‌‌کنم. یکی از آنها سلام گفتن به کودکان است. در انجام این عمل مراقبت دارم تا بعد از من به صورت سنتی بین مسلمانان بماند و عمل کنند.5

از دیدگاه روان شناسی، سلام کردن به کودکان دو اثر روانی دارد:

اول اینکه سبب تقویت خوی پسندیده فروتنی در گوینده سلام می‌‌شود.

دوم اینکه عامل شخصیت سازی و ایجاد استقلال برای کودک است.6

وقتی بزرگسالان به کودکی سلام کنند، بدین وسیله به او احترام می‌‌گذارند. چنین کودکی به این خودباوری می‌‌رسد که جامعه او را می‌‌شناسد و مردم به او اهمیت می‌‌دهند. در نتیجه، اعتماد به نفسش افزایش می‌‌یابد.

دوـ عمل کردن به وعده داده شده

وفای به وعده از جمله آداب روابط احترام آمیز والدین، با فرزندان است. انسان باید یا به کسی وعده‌‌ای ندهد یا اگر وعده داد، به آن وفا کند. همچنین بهتر است از دادن وعده‌‌هایی که ناممکن است یا به صلاح فرزندان نیست، بپرهیزد.

به تعبیر دیگر، پدر و مادر در وفای به عهد باید به گونه‌‌ای رفتار کنند که فرزندان حتی احتمال پیمان شکنی و سرپیچی از وعده را ندهند.

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) درباره وفای به عهد به فرزندان فرموده است: «انسان نباید به فرزند خود وعده دهد و وفا نکند.»7

همچنین می‌‌فرماید:

«اَحبُّوا الصِّبیانَ و اَرْحَموهُم وَ اِذا وَعَدتُمُوهم فَفوُا لَهُمْ فانَّهمْ لایَرونَ، اِلاّ اِنَّکُم تَرزُقونَهُم»؛8

کودکان را دوست بدارید با آنان مهربان باشید. وقتی به آنها وعده‌‌ای می‌‌دهید، وفا کنید؛ زیرا کودکان، شما را رازق خود می‌‌پندارند.

سه ـ رفتار عادلانه با فرزند

همه فرزندان یک خانواده انتظار دارند از عدالت پدر و مادر به یک اندازه بهره‌‌مند شوند و خداوند نیز به این کار علاقه‌‌مند است.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می‌‌فرماید: «إنَّ الله تعالی یُحِبُّ أن تعدلُوا بَینَ اَولادکُمْ»؛ حتّی فی القبل؛ خداوند دوست دارد که میان فرزندان خود حتی در بوسیدن آنها به عدالت رفتار کنید.9

شاید گفته شود برخی فرزندان لیاقت بخشش، عدالت یا محبت را ندارند.

در پاسخ باید گفت: برای پیش گیری از پی آمدهای منفی تبعیض، رفتار منصفانه و عادلانه با تمام فرزندان لازم است.

امام صادق(ع) از پدر گرامی خود نقل کرده است که می‌‌فرمود:

به خدا قسم، رفتار من با بعضی از فرزندانم از روی تکلف و بی میلی است. او را روی زانوی خود می‌‌نشانم، محبت بسیاری می‌‌کنم، از وی تشکر و قدردانی می‌‌کنم. با آنکه این همه احترام و محبت شایسته فرزند دیگر من است، به این تکلف تن می‌‌دهم و او و برادرانش را بیش از حد احترام می‌‌کنم؛ برای اینکه فرزند شایسته‌‌ام از شر آنان مصون باشد؛ برای اینکه اینان با کودک عزیز من رفتاری را نکنند که برادران یوسف با او کردند... .10

چهارـ کمک به فرزند در خوب شدن

داشتن فرزند نیکوکار، آرزوی هر خانواده مسلمان و از نشانه های خوشبختی والدین است. والدین برای داشتن فرزند نیکوکار و برخورداری از رحمت الهی باید فرزندان خود را یاری کنند.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می‌‌فرماید: «رحمت الهی بر والدینی باد که فرزند خویش را در انجام نیکی یاری کنند.»11

راوی حدیث پرسید: «چگونه می‌‌توان فرزند را در خوب شدن یاری کرد؟» فرمود:

آنچه را از او میسّر است، بپذیرد. بیش از حدّ توان او چیزی نخواهد. او را به گناه و طغیان وادار نکند. نزد او رفتار احمقانه نداشته باشد.12

آموزش مهارت های لازم برای زندگی مانند: خواندن و نوشتن یا فنون ورزشی و صنایع دستی از جمله موارد است که می‌‌تواند فرزندان را در خوب شدن یاری دهد.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می‌‌فرمود: «حق پدر بر فرزند پسر آن است که نوشتن، شنا کردن و تیراندازی بیاموزد... .»13

یا فرمود: «به فرزندان، شنا و تیراندازی آموزید و چرخ نخ ریسی برای زن مؤمن در خانه اش چه سرگرمی خوبی است».14

پنج ـ رفتار مناسب با فرزند در دوران رشد

بر اساس آموزه های دینی، دوران رشد فرزندان به سه دوره هفت ساله تقسیم می‌‌شود که در هر دوره باید رفتار مناسب آن دوره را با فرزند داشت.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرموده است: «اَلْوَلَدُ سَیّدٌ سَبْعَ سنین، وَ عَبْدٌ سَبْعَ سنین، و وزیرٌ سَبعَ سنین؛ فرزند در هفت سال اول، سرور؛ در هفت سال دوم، فرمان بردار و در هفت سال سوم، وزیر است».15

امام صادق(ع) نیز فرموده است:

الغلامُ یَلْعَبُ سَبْعَ سِنینَ وَ یَتَعلَّمُ الکتابَ سَبْعَ سِنینَ وَ یَتَعَلَّمُ الحَلالَ وَ الْحَرامَ سَبْعَ سِنینَ.16

پسر باید تا هفت سالگی بازی کند. آن گاه هفت سال خواندن و نوشتن بیاموزد. سپس هفت سال نیز حرام و حلال خدا را یاد بگیرد.

این گفتارهای ارزشمند، بیانگر این است که رفتارهای والدین در هر دوره از رشد باید متفاوت باشد. برای نمونه، در هفت سال اول زندگی فرزندان که دوران سروری آنهاست، باید آنها را به طور کامل آزاد گذاشت تا رفتارهای کودکانه و دلخواه خود را انجام دهند تا رشد یابند. مثلاً زمانی که کودک با دستان خود، روی خاک، اتاقی می‌‌سازد یا چاهی می‌‌کند، فکرش همانند یک مهندس ساختمان کار می‌‌کند و از موفقیت های خود لذت می‌‌برد یا زمانی که در میانه کار با مانعی روبه رو می‌‌شود، اتاق ساخته شده اش خراب می‌‌شود. پس به فکر چاره جویی می‌‌افتد و حس ابتکار در او تقویت می‌‌شود.

همچنین با جوانی که در دوره سوم رشدش قرار دارد، نباید رفتاری را داشته باشیم که با کودک هفت ساله داریم؛ زیرا در این دوره، جوان، وزیر است. پس باید برای او شخصیت قائل شد و در امور گوناگون مشورت و هم فکری کرد.

شش ـ احترام به مادر فرزند

پدر خانواده، مدیر خانواده است. رفتارهای پدر با افراد خانواده به ویژه با مادر خانواده باید آمیخته با احترام، ادب و تدبیر باشد؛ زیرا احترام به مادر خانواده، احترام به فرزندان است.

چنان که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرموده است: «حق پدر بر فرزندان این است که مادر وی را احترام کند...».17

بنابراین، پدر خانواده به علل مختلف از جمله دل گیری از وضعیتی یا تثبیت خود، نباید رفتارهای تحقیرآمیز یا خشونت آمیز داشته باشد؛ زیرا این گونه رفتارهای ناشایست، نه فقط موجب بی احترامی به مادر خانواده است، بلکه موجب بی احترامی به فرزندان نیز می‌‌شود. چه بسا گاهی ممکن است فرزندان به صورت ناآگاهانه، کینه پدر را به دل بگیرند و به او بی احترامی کنند.

----------------

پی نوشتها:

1. همان، ص 507.

2. همان، ص 509.

3. همان.

4. همان، ص 508.

5. وسائل الشیعه، ج 3، ص 309.

6. مرتضی فرید، الحدیث، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1379، چ 10، ج 3، ص 79.

7. نهج ‌الفصاح (با تنظیم موضوعی)، ص 507.

8. وسائل الشیعه، ج 5، ص 126.

9. نهج الفصاحه (با تنظیم موضوعی)، ص 506.

10. مستدرک الوسائل، ج 2، ص 642.

11. کافی، ج 6، ص 50.

12. همان.

13. نهج ‌الفصاحه (با تنظیم موضوعی)، ص 508.

14. همان، ص 507.

15. وسائل الشیعه، ج 21، ص 476، ش 27627.

16. همان، ج 17، ص 331، 22688.

17. فروع کافی، ج 6، ص 49.

منبع: کتاب آداب اجتماعی در اسلام.


 



comment گل نوشته شما ()