سلام.خوش آمدید*** دوست گرامی؛ توصیه می‌‌‌کنم اگر اولین دیدار شما از این وبلاگ است، «حتما» ابتدا پست ثابت(اولین پست) را بخوانید.*** جدیدترین مطالب وبلاگ را، بعد از این پست دنبال کنید. ***با نظرات ارزشمند خود، زینت بخش وبلاگ باشید.*** موفق و منصور باشید

برای همه مفیده

سرزنش خطاکار و گناهکار، به خودمان بر می‌‌‌گردد
نویسنده : عبدالله حقدوست - ساعت ۸:٢٥ ‎ب.ظ روز ٧ آبان ۱۳٩٤
 

در طول همین 5-4 سال أخیر، در فضای اجتماعی، سیاسی و نیز دوستیها، بسیار دیدم افرادی را که زبان به ملامت و سرزنش دیگران گشودند و چند صباحی بیش نگذشت و خودشان به همان امر یا بدتر از آن مبتلا شدند.

افرادی که در فضای سیاسی، رفتار دیگران را مذمت کردند و خود بدان دچار شدند.

افرادی که در ارتباطات دوستانه، دیگران را بخاطر رفتارهای ناشایست و حتی ارتباط نامشروع با دیگران مذمت کردند و خود بدان مبتلا شدند!

افرادی که دیگران را بخاطر مریضی خاصی سرزنش کردند و خود مبتلا شدند!

لذا لازم دیدم این مطلب را به عنوان تذکری برای خودم و دوستان بگذارم که مواظب باشیم اگر زبان به مذمت دیگران گشودیم، بزودی خودمان به همان مبتلا خواهیم شد.


 تاکنون دیده‌‌اید چگونه پروانه‌‌ها بر گرد یک قطره عسل جمع می‌‌شوند؟

آیا یک بشکه زهر می‌‌تواند حتی یک پروانه را ‌به طرف خود بکشاند؟

آدمی و روابطش با دیگران نیز همچون رابطه عسل و پروانه‌‌هاست؛ هر جور که باشیم انسان‌‌هایی مشابه با شخصیت خود را به سوی خود جذب می‌‌کنیم.

در زمینه اخلاق حسنه کافی نیست که تنها «فرستنده»‌‌ی اخلاق خوب باشیم، بلکه در عین حال باید «گیرنده»‌‌ی اخلاق خوب نیز بود.

شاید بتوان گفت یکی از بدترین خُلقیاتی که ما را از داشتن اخلاق حسنه نیکو محروم می‌‌کند این است که انسان عادت به «سرزنش کردن دیگران» داشته باشد.

هر انسانی به راحتی می‌‌تواند دیگران را سرزنش کند، اما باید بدانیم که سرزنش و عتاب، بسیار موجب می‌‌شود افراد را از خود برانیم. زیرا مردم طبیعتاً از افراد سرزنش کننده و ملامتگر نفرت دارند!

جوانی می‌‌گفت: در کودکی همیشه سعی می‌‌کردم نماز خود را در مسجد بخوانم. روزی مشغول خواندن نماز بودم که متوجه شدم پیرمردی مراقب من است. نمازم که به پایان رسید آن پیرمرد به من گفت: نمازت درست نیست و سپس شروع کرد به گفتن سخنانی نیشدار.

من غرق در سکوت بودم و هرگاه می‌‌خواستم از او بپرسم کجای نمازم اشتباه است اجازه نمی‌‌داد و پیوسته می‌‌گفت: نمازت درست نیست و امثال تو حق ندارند به مسجد بیایند.

از آن پس تصمیم گرفتم دیگر به مسجد نروم و نمازم را در منزل بخوانم. این نخستین قدم برای ترک کامل نماز و انحرافم از طریق اسلام بود. ولی خداوند مرا هدایت فرمود و اکنون دوباره نماز می‌‌خوانم.

از این داستانها زیاد شنیده‌‌ایم. چه بسیار جوانانی که سرزنش و ملامت، آنها را بی ایمان کرده است. زیرا سرزنش و عتاب و توبیخ، تیشه‌‌ای است که ریشه رابطه انسان با ارزشها و عقایدش و نیز رابطه انسانها با یکدیگر را قطع می‌‌کند.

بر عکس این قصه، داستان آموزش وضو توسط امام حسن و امام حسین(علیهما السلام) به آن پیرمرد است بدون آن که به او بگویند اشتباه وضو گرفتی یا او را به خاطر اشتباهش سرزنش کنند.

حرف بر سر این موضوع است که مواقعی که گناه و خطایی از دیگران هم می‌‌بینیم، نباید سریع جبهه بگیریم و شخصیت آنها را سرکوب و سرزنش کنیم... بایستی فرد را از این کار، بدون اینکه او را ملامت کرده باشیم، باز داریم... کار بدش را بررسی کنیم نه کل وجود و شخصیت او را...

سرزنش گناهکار ممنوع!

در روایات، ملامت و سرزنش گناهکار به خاطر گناهش نهی شده است؛ و شاید به این خاطر باشد که گناه، بیماری و گناهکار، بیمار است؛ و همانطور که ملامت کردن بیمار به خاطر بیماری‌‌اش صحیح نیست و به جای آن باید به درمانش توجه کرد، توبیخ گناهکار نیز به خاطر گناهش درست نیست و باید با استفاده از راههای درمانی که ذکر شد به درمان او پرداخت.

چه جمله‌‌‌ی زیبایی است که بسیار باید در آن تأمل کرد:

«پناه می‌‌‌برم به خدا، از عیبی که امروز در خود می‌‌بینم و دیروز، دیگران را به خاطر همان عیب ملامت کرده‌‌ام!!!»

وقتی نه از «دیروز دیگری» خبر داریم و نه از «فردای خودمان»، پس در سرزنش کردن و قضاوت کردن دیگران محتاط باشیم.

امام صادق(علیه‌‌السلام) در این رابطه تذکر زیبایی را می‌‌فرمایند: «مَن عَیَّرَ مُؤمِناً بِذَنبٍ لَم یَمُت حَتَّى یَرکَبَه»(الکافی‏2: 356): کسى که مؤمنى را براى گناهى سرزنش کند، نمی‌‌میرد تا وقتی خودش آن گناه را مرتکب شود.

و حتی بالاتر از این، در روایتی دیگر از حضرت وارد شده است: «مَن عَیَّرَ مُؤمِناً بِشَیءٍ لَم یَمُت حَتَّى یَرکَبَه»(الکافی‏2: 356): کسى که مؤمنى را براى هر چیزی سرزنش کند، نمی‌‌میرد تا وقتی خودش به آن چیز مبتلا شود.

امام سجاد(علیه‌‌السلام) فرمود: آخرین وصیتی که حضرت خضر به موسی(علیه‌‌السلام) کرد این بود که به او گفت: هیچگاه کسی را به خاطر خطا و گناهش ملامت نکن. (بحارالانوار 73: 386)

این سرزنش و ملامت شخصیت افراد، به حدی مذموم شمرده شده که در روایتی، رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌‌فرمایند: «إِذَا زَنَتْ خَادِمُ أَحَدِکُمْ فَلْیَجْلِدْهَا الْحَدَّ وَ لَا یُعَیِّرُهَا»؛ اگر زنی که خدمتکار شما است زنا کرد، باید بر او حد جاری شود، ولی او را سرزنش و ملامت نکنید.(مجموعه ورام1: 57)

پیامبرخدا(ص) فرمود: «اَلذَّنبُ شُؤمٌ عَلى غَیرِ فَاعِلِهِ اِن عَیَّرَهُ ابتُلِىَ بِهِ وَ اِن اَغتابَهُ أَثِمَ وَ اِن رَضىَ بِهِ شارَکَهُ»؛ گناه براى غیرگناهکار نیز شوم است، اگر گنهکار را سرزنش کند، به آن مبتلا مى‏ شود، اگر از او غیبت کند گنهکار شود و اگر به گناه او راضى باشد، شریک وى است. (نهج الفصاحه: ح1623)

امر به معروف و نهی از منکر، جای خودش باقی است

از طرفی حواسمان باشد پرهیز از سرزنش کردن به معنای آن نیست که انسان در برابر خطاهای دیگران سکوت کند و در حقیقت این را بهانه‌‌ای قرار دهد بر اینکه امر به معروف و نهی از منکر نداشته باشد. بلکه سخن بر این است که برای اظهار ناراحتی و ناخشنودی خود از اشتباهات دیگران راه درست و روش نیکو را دنبال کنیم.

چنانچه امام صادق(علیه‌‌السلام) از امیرمؤمنان(علیه‌‌السلام) روایت کرده که آن حضرت فرمود:

«لَا یَنْبَغِی لِلْمَرْءِ الْمُسْلِمِ أَنْ یُوَاخِیَ الْفَاجِرَ فَإِنَّهُ یُزَیِّنُ لَهُ فِعْلَهُ وَ یُحِبُّ أَنْ یَکُونَ مِثْلَهُ وَ لَا یُعِینُهُ عَلَى أَمْرِ دُنْیَاهُ وَ لَا أَمْرِ مَعَادِهِ وَ مَدْخَلُهُ إِلَیْهِ وَ مَخْرَجُهُ مِنْ عِنْدِهِ شَیْنٌ عَلَیْهِ»؛ (وسائل الشیعة 2: 269 و 270)

برای شخص مسلمان شایسته نیست که با گناهکاران طرح رفاقت و دوستی بریزد، زیرا شخص گناهکار عمل [زشت] خود را برای او می‌‌آراید [و زیبا جلوه می‌‌دهد] و دوست دارد او را نیز همانند خود سازد، و نه بر کار دنیا و نه بر کار آخرت او را کمک دهد و رفتن و آمدنش نزد آن شخص گناهکار برای او ننگ و رسوایی است.

کلام آخر با کسانی که مورد سرزنش واقع شده‌‌اند؛ در روایتی از امام باقر(علیه‌‌السلام) است که به جابر فرمودند:

«من تو را به پنج چیز سفارش می‌‌کنم؛ . . . اگر کسی درباره تو بد گویی کرد بی تابی نکن! بنشین فکر کن که آیا این حرفها واقعیت دارد یا دروغ است. اگر دیدی واقعیت دارد نباید ناراحت شوی. اگر ناراحت شوی در واقع از مطلب حقی ناراحت شده‌‌ای و این ناراحتی، تو را از نظر خدا می‌‌اندازد. انسانی که از حق ناراحت می‌‌شود پیش خدا ارزشی ندارد.

اما اگر آنچه درباره تو گفتند واقعیت ندارد بدان که در مقابل آن مذمت، ثوابی رایگان در نامه عمل تو می‌‌نویسند. پس باز هم جای ناراحتی ندارد».(تحف العقول: 284)

لذا در اسلام عزیز بسیار نسبت به حفظ زبان و کلام سفارش شده است، که زبان را حیوان درنده معرفی کرده است که اگر رها شود، می‌‌درد و سفارشات مهم دیگر تا جایی که امیرالمؤمنین(ع) فرمود: «إذَا تَمَّ العَقلُ نَقَصَ الکَلامُ»؛ وقتی عقل انسان کامل شود، گفتارش اندک می‌‌شود.(نهج البلاغة: حکمت 68)

نتیجه گفتار اینکه؛ برای اینکه خودمان گرفتار نشویم،

  • هیچکس را بخاطر گناهی که به آن آلوده است سرزنش نکنیم.
  • هیچکس را بخاطر خطایی که مرتکب شده است سرزنش نکنیم.
  • هیچکس را بخاطر مریضی که به آن مبتلا است سرزنش نکنیم.
  • هیچکس را بخاطر عیبی که در او است سرزنش نکنیم.
  • هیچکس را بخاطر فرزند یا همسرش سرزنش نکنیم.

و خلاصه کلام؛ هیچکس را سرزنش نکنیم.


 



comment گل نوشته شما ()