سلام.خوش آمدید*** دوست گرامی؛ توصیه می‌‌‌کنم اگر اولین دیدار شما از این وبلاگ است، «حتما» ابتدا پست ثابت(اولین پست) را بخوانید.*** جدیدترین مطالب وبلاگ را، بعد از این پست دنبال کنید. ***با نظرات ارزشمند خود، زینت بخش وبلاگ باشید.*** موفق و منصور باشید

برای همه مفیده

آداب اسلامی(10)؛ آگاهی به آداب اسلامی در مشورت
نویسنده : عبدالله حقدوست - ساعت ۱٠:٢٥ ‎ق.ظ روز ٢٤ دی ۱۳٩٥
 

از آنجا که انسان یک موجود اجتماعی است و در سیر زندگی خود ناچار به ارتباط با اطرافیان است، هر از گاهی بناچار نیازمند استفاده از نظرات و رهنمودهای دیگران نسبت به امور پیرامونی خود است و با مشورت می تواند راه و گزینه بهتر را برگزیند.

آداب مشورت

اسلام عزیز که برای تمام امور فردی و اجتماعی مسلمانان تمهیدات و آداب ویژه‌‌ای را اندیشیده است، برای امر «مشورت» نیز آدابی را مقرر فرموده است که سزاوار است مسلمانان آن آداب را در مشاوره مد نظر داشته باشند.

در ادامه سلسله مطالب آداب اسلامی، در این پست برخی از «آداب مشورت» را تقدیم ‌می‌‌کنم.


زندگی گروهی ایجاب می‌‌کند انسان در بسیاری از امور با هم نوعان خویش مشورت کند و از اندیشه راهگشای آنان برای حل مشکلات خود و جامعه بهره گیرد. با این حال، مشورت آداب خاصی دارد که بدون آن بی معناست.

امام صادق(ع) می‌‌فرماید: مشورت جز با رعایت حدودش درست نیست و اگر آن حدود رعایت نشود، زیان آن مشورت از سودش بیشتر خواهد بود.1

آداب اسلامی مشورت، در سه رکن «موضوع»، «افراد مورد مشورت» و «تصمیم گیری» قابل بحث است که در این مبحث به آنها می‌‌پردازیم.

یک ـ جایز نبودن مشورت در هر موضوعی

در اسلام، موضوع مورد مشورت، محدود است؛ یعنی در همه امور نمی‌‌توان مشورت کرد. فلسفه محدودیت هم بسیار روشن است؛ زیرا مشورت هنگامی موضوعیت می‌‌یابد که حکم و قانون صریحی وجود نداشته باشد. آنجا که گفته صریح خدا و رسول الله(ص) در بیان حکمی از احکام وجود دارد و قانون و مقرراتی روشن در دست باشد، وظیفه افراد، عمل کردن به آن است.

در واقع، مشورت در اصول و احکام و حدود شرعی که حکمش در کتاب و سنّت آمده و مطابق با فطرت و طبیعت مادی و روحی انسانهاست، کاری بیهوده به شمار می‌‌آید.

علامه طباطبایی در توضیح آیه 159 سوره آل عمران می‌‌نویسد:

«وَ شَاوِرهُم فِی الاَمْر»، مربوط به امور عامه اجتماعی است و [اینکه] بعد از جمله «فَاسْتَغفِر» ذکر شده، به ما می‌‌فهماند که مورد هر دو (استغفار و مشاوره) امری واحد است و همان امور اجتماعی است که شأنیت و صلاحیت را برای مشاوره دارند.2

بنابراین، مشورت در هر موضوعی، درست نیست، بلکه در موارد خاصی به آن نیاز داریم و آن هم مواردی است که در قرآن و سنت نیامده است و با قوانین اسلامی منافاتی نداشته باشد.

به تعبیر دیگر، مردم تنها در چگونگی برنامه‌‌های اسلام در زمینه‌‌های تربیتی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و مانند اینها می‌‌توانند مشاوره کنند.

دوـ مشورت نکردن با هر کسی

از دیدگاه اسلام، با هر کسی نمی‌‌توان مشورت کرد؛ زیرا ماهیت مشورت عبارت است از اجتماع اشخاصی برای بیان عقاید و نظریه‌‌های خود درباره موضوعی که بدیهی نبوده و امری نظری است.

در حقیقت، اعضای مورد مشورت می‌‌خواهند واقعیت موضوع مورد مشورت را که از نظر ابتدایی پوشیده است، روشن سازند و بهترین راه حل آن موضوع را برای دفع ضرر یا جلب منفعت برای مردم ارائه دهند.

مسلّم است که مشورت به این معنا و با هدفی که از آن منظور شده است، بدون توجه به شعور و درک و معلومات و تقوای اعضای مشورت، نامعقول است.3

کسی که شرایط مشورت را نداشته باشد، چیزی هم برای بیان و اظهار نظر به نفع انسان ها نخواهد داشت و این حالت با هدف مشورت که به دست آوردن بهترین عقیده برای مصالح بوده، مغایر است.

امام صادق(ع) در حدیثی ارزشمند، ویژگی های افراد شایسته مشورت را چنین بیان می‌‌کند:

شرط اول این است که فردی عاقل و خردمند باشد.

شرط دوم آن است که انسانی آزاد و فردی پایبند به مذهب باشد.

شرط سوم آن است که صادق و دل سوز باشد.

شرط چهارم آنکه از اسرار و رمز و حدود کارِ مورد مشورت آگاهی داشته باشد و سرّ نگه دار باشد.

در چنین شرایطی، امور شورا، تمام و خیرخواهی، کامل می‌‌شود.4

اینکه چنین افرادی شایسته مشورت هستند، دلایلی دارد که به دو مورد از آنها می‌‌پردازیم.

امام علی(ع) درباره افراد خردمند می‌‌فرماید: «شاوِرْ ذَوِی العُقولِ تَأمَنِ الزَّلَلَ و النَّدَمَ؛ با صاحبان خرد مشورت کن تا از لغزش و پشیمانی ایمن شوی».5

رسول خدا(ص) نیز درباره افراد پرهیزکار و پایبند به مذهب می‌‌فرماید:

با پرهیزکاران مشورت کنید، آنها کسانی هستند که آخرت را بر دنیا ترجیح می‌‌دهند و کارهای شما را بر امور خویش مقدّم می‌‌دارند.6

سه ـ شکستن رأی جلسه مشورتی

در هر جلسه مشورتی، معمولاً افراد می‌‌توانند آزادانه اظهار نظر کنند و درباره موضوع مطرح شده، نظر مخالف یا موافق بدهند.

رسول خدا(ص) می‌‌فرماید: «اِذا استَشَارَ اَحدُکم اَخاهُ فَلیشرِ عَلَیه؛ وقتی یکی از شما با برادر خود مشورت می‌‌کند، وی باید رأی خود را صریح بگوید».7

پس از اینکه مرحله شورا تمام شد و افراد، آرای خود را بیان کردند و تصمیم جمعی گرفته شد، باید همه تابع تصمیم گرفته شده باشند و حق شکستن آرای جمع را ندارند؛ زیرا بنا به فرموده امام علی(ع): «آفَةُ المُشاوَرَةِ اِنتِفَاضُ الآرَاء؛ آفت مشاوره، شکستن آرا است».8

در واقع، پس از تصمیم جمعی، جملگی باید به خدا توکل کنند و نظر مشورتی را به اجرا بگذارند.

--------------

1. بحارالانوار، ج 72، ص 102.

2. ترجمه تفسیر المیزان، ج 4، ص 101.

3. محمدتقی جعفری، کتاب نقد، گزاره 2 (محمدتقی جعفری و شوراها)، ش 8، ص 293.

4. بحارالانوار، ج 72، ص 102.

5. غررالحکم و دررالکلم آمدی (به صورت موضوعی)، ج 1، ص 587.

6. رضا استادی، شورا در نزد قرآن و حدیث، قم، بنیاد امام رضا(ع)، هجرت، 1360، ص 82.

7. نهج الفصاحه (با تنظیم موضوعی)، ص 601.

8. غررالحکم و دررالکلم آمدی (به صورت موضوعی)، ج 1، ص 576.

منبع: آداب اجتماعی در اسلام


 



comment گل نوشته شما ()