سلام.خوش آمدید*** دوست گرامی؛ توصیه می‌‌‌کنم اگر اولین دیدار شما از این وبلاگ است، «حتما» ابتدا پست ثابت(اولین پست) را بخوانید.*** جدیدترین مطالب وبلاگ را، بعد از این پست دنبال کنید. ***با نظرات ارزشمند خود، زینت بخش وبلاگ باشید.*** موفق و منصور باشید

برای همه مفیده

پرسش‌‌هایی از مسائل خمس
نویسنده : عبدالله حقدوست - ساعت ۸:٤٥ ‎ق.ظ روز ۱٧ شهریور ۱۳٩۱
 

با توجه به اینکه «احکام شرعی خمس»، غالبا مورد سؤال است، پاسخ چند سؤال مهم و کاربردی پیرامون خمس را تقدیم دوستان عزیز می‌‌کنم. سؤالاتی که مطمئنا برای بسیاری از دوستان نیز پیش آمده یا خواهد آمد.


آیا زنان نیز چون مردان باید دارای «حساب مالی» بوده و مکلف به پرداخت حقوق شرعی درآمد خود هستند؟

پیش از شروع پاسخ، اشاره ای به «حساب مالی» و مفهوم آن کنیم تا در پاسخ این پرسش و دیگر سؤالات کارگشای ما باشد.

هر دختر و پسر یا زن و مرد مسلمانی پس از بلوغ و ورود به دایره مکلفان موقعیتی ممتاز در پیشگاه خداوند می‌یابد، بگونه ای که بر ارزشهای والای عبادی، مخاطب پروردگار با خطابهای «یا أیّها الذین آمنوا» و «یا أیّها الناس» قرار می‌گیرد.

در کنار این ویژگی؛ مسؤولیتهایی به عهده او گذارده شده که از آن میان؛ داشتن «حساب مالی» و «پرداخت حقوق الهی» خواهد بود.

آنگاه که دوره تکلیف فرا رسید و نخستین درآمد مالی برای انسان حاصل شد، موظف است تا سال آینده چنین موقعی، آنچه اضافه بر خرجهای روزمره زندگی پس انداز کرده است، حقوق شرعی یا خمس(20%) آن را بپردازد.

آگاهی از نکته‌‌‌‌‌هایی ارزشمند در این باره، بینش ما را نسبت به فلسفه این حکم و ارزشهای پیدا و ناپیدای آن گسترش می‌دهد؛ نخست آنکه خمس از دو قسمت تشکیل می‌شود؛ «سهم امام زمان(ع)» و «سهم سادات نیازمند».

از این رو آنان که بی اعتنا به محاسبه امور مالی خود در هر سال هستند، حکم غاصبان اموال حجت خدا و فقیرانی از سادات را دارند، که در ذرّه ذرّه دارایی آنان این غصب وجود خواهد داشت.

دیگر آنکه هر فردی که درآمد اقتصادی داشته و هر ماه و هر سال بر دریافتهای پولی و غیر پولی، خود نظارت نموده، برای امروز و فردای زندگی خویش با توجّه به این درآمدها امید می‌بندد، باید محاسبه مستقلی داشته، گرچه سالیان بسیار اضافه بر خرجهای زندگی نخواهد داشت، اما حساب مالی خویش را به درستی در دست داشته باشد.

نکته پایانی آنکه هیچ فرقی بین زن و مرد در این عرصه تکلیف نخواهد بود، همان گونه که هر یک در انجام نماز و روزه خود باید وظایف خویش را انجام دهند. در این باره نیز وظیفه مستقلی خواهند داشت، مگر آنکه درآمدهای آنان در هر ماه یا هر فصل مخلوط شده، خرجهای روزمره از هر یک پرداخت گردیده و اضافه آن پس انداز می‌شود که در این صورت پس از محاسبه به نماینده مرجع تقلید خود جهت استفاده در موارد یادشده در آیات و روایات تقدیم می‌کنند. که این پرداخت غیر از مالیات خواهد بود، زیرا مالیات برای استفاده در نیازهای جامعه صرف می‌شود اما خمس برای ترویج و تبلیغ آیین اسلام در داخل و خارج از کشور به کار گرفته می‌شد.

 

آیا پولهای پس اندازشده برای روز نیاز و احتیاج، گرچه از سوی همسر پرداخت شده باشد، دارای حقوق شرعی و مالی است؟

پاسخ این پرسش را با این قاعده درباره خمس آغاز می‌کنیم که: هر پولی که اضافه بر خرجهای روزمره زندگی در هر سال اضافه آید و متعلق به شخصی به صورت بدهی فعلی یا هبه و بخشش نباشد مشمول خمس خواهد بود، گرچه این مبلغ از صرفه جویی روزانه حاصل شده باشد.

حال در باره پرسش مورد بحث که سؤال بسیاری از خانواده ها بوده که گاه مطرح می‌کنند به خوبی می‌توان به پاسخ دست یافت: هر گاه همسر انسان پولی به عنوان خرج زندگی یا مبلغ ماهانه پرداخت کند و از آن پول مقداری کنار گذاشته شود تا آنکه سال از آن گذشته یا به سال مالی انسان برسد، بدون شک دارای حقوق شرعی خواهد بود اما هر گاه مبلغی به عنوان هدیه، هبه یا بخشش داده تا جبران برخی از زحمات همسر خود را نماید و دریافت کننده مقلد مرجعی است که پول یا جنس دریافتی به عنوان هدیه را دارای خمس نمی‌‌داند، هیچ گونه حقوق شرعی برای آن نخواهد بود.

 

آیا به جهیزیه ای که برای فرزند یا فرزندان خود تهیه کرده ایم، خمس تعلق می‌گیرد؟ پول باشد چطور؟

پیشتر اشاره‌‌ای به این نکته اصولی در ادای تکلیف مالی خود کردیم که هر یک از ما باید با خصوص آراء و نظریات مرجع خود آشنا بوده، نسبت به مسأله مورد ابهام نظر ایشان را بدانیم. اکنون نیز بر اساس همین سخن پاسخ می‌دهیم آنجا که دختر یا دختران انسان در شرایطی از رشد و سن قرار داشته که در نگاه آشنایان و همسایگان در مسیر ازدواج قرار گرفته اند و پدر و مادر یا اطرافیان برای خرید جهیزیه آنان اقدام کرده اند؛ هیچ اشکالی در خرید وسایل وجود نخواهد داشت، گرچه بیش از یک سال از تهیه آنها، زمان گذشته باشد.

اما به هنگامی که هر یک از فرزندان، در سن طفولیت و کودکی بوده و شخصی اقدام به خرید جهیزیه کند، برخی از مراجع جایز نمی‌‌دانند مگر آنکه پدران و مادران لوازم خریداری شده را به فرزند خود هبه کنند که در این صورت همانند نکات پاسخ پیشین باید به دیدگاه مرجع تقلید خود در باره چگونگی هبه و بخشش برای دریافت کننده آن توجه نمود.

اما هرگاه پولی به نام فرزند خود کنار گذارند، دو صورت خواهد داشت، نخست آنکه هبه کنند، دیگر آنکه بدون بخشش و صرف نظر، تنها به نام فرزند پس انداز کنند، اما در عرصه‌‌‌های مختلف، خود را مالک آن دانسته، در آن دخل و تصرف نمایند.

در صورت اول(هبه) بسیاری از مراجع معتقد به عدم پرداخت خمس هستند.

ولی در صورت دوم(عدم بخشش) بسیاری همانند صرفه‌‌جویی یا پس انداز بدون بخشش دانسته، مشمول خمس می‌دانند.

برخی فرموده‌‌اند: «اگر پدر پولی را از درآمد، در حد شأن به دختر ببخشد و در اختیار او قرار دهد خمس آن واجب نیست و اجناس جهیزیه خمس ندارد.»

برخی دیگر به طور مطلق پول یا لوازم خریداری شده را از خمس معاف کرده و فرموده‌‌اند هیچ‌‌کدام خمس ندارد. و برخی نیز چنین تفصیلی را قایل شده‌‌اند: «در صورتی که دختر در آستانه ازدواج باشد یا معمول آن محیط، جمع آوری تدریجی بوده باشد که در این دو صورت خمس ندارد.»

عده‌‌ای نیز فرموده‌‌اند: «چیزهایی که در زندگی به آن احتیاج دارد مانند خانه، اثاثیه و جهیزیه دختر، اگر نمی‌‌تواند یک دفعه آن را تهیه نماید ولی می‌تواند تدریجا در طول چند سال آنها را تهیه نماید خمس ندارد.»

 

کسی که برای عمره مفرده ثبت نام کرده، در حالی که بردن او به عمره قطعی بوده و برای رفتن نیز به ناچار می‌بایست پولی به حساب بریزد ولی در سال بعد نوبت او شد، و به عمره مشرف خواهد شد، آیا سرِ سالِ خمس، به این پول که به حساب سازمان حج و زیارت واریز شده، خمس تعلّق می‌گیرد یا نه؟

آیت اللّه بهجت: در فرض سؤال خمس واجب نیست.

آیت اللّه فاضل لنکرانی: در فرض مذکور خمس پول را باید بدهد مگر اینکه دیگر نتواند پول را از سازمان حج پس بگیرد که در این صورت خمس ندارد.

آیت اللّه خامنه ای: بسمه تعالی، در فرض مزبور خمس دارد.

آیت اللّه صافی گلپایگانی: پول مذکور خمس ندارد. واللّه العالم.

آیت اللّه سیستانی: خمس دارد.

آیت اللّه مکارم شیرازی: خمس ندارد.

آیت اللّه نوری همدانی: بسمه تعالی، خمس به آن تعلّق نمی‌‌گیرد.

آیت اللّه شیخ جواد تبریزی: بسمه تعالی، باید آنرا تخمیس نماید واللّه العالم.

 

آیا خرید کتاب و نگهداری از آن خمس دارد؟

اکثر فقیهان معاصر فرموده‌‌اند: اگر کتاب، مورد نیاز انسان و در شان او باشد، خمس به آن تعلق نمی‌‌گیرد هر چند آنها را در طول سال نخواند.

توجه: آیت الله خویی و تبریزی فرموده‌‌اند: اگر کتاب مورد نیاز و شأن انسان باشد، چنانچه در طول سال آن را نخوانده باشد، خمس آن واجب است.

 

خانمی که مقداری طلا به او هدیه شده و الان هم از آن استفاده می‌کند، باید خمس و زکاتش را بپردازد؟

زینت‌‌های زن، اگر در حد معمول و متعارف باشد، خمس ندارد، ولی اگر بیش تر از حد معمول و شان فرد بوده و از راه هدیه به دست آمده باشد، به فتوای حضرت امام(ره) و مقام رهبری خمس ندارد، ولی برخی از مراجع خمس آن را واجب می‌دانند، و در هر صورت زکات ندارد.

 

برای رفتن به عمره مفرده ثبت نام کرده‌‌ام. قسمتی از پول آن را پرداخته‌‌ام و بقیه وام است، آیا لازم است خمس آن ها را بپردازم؟

پولی که پرداخته‌‌اید، اگر از درآمد بوده و یک سال بر آن گذشته است، خمس دارد، اما وام مذکور خمس ندارد.

 

آیا خانم هایی که شاغلند و درآمد دارند، لازم است خمس بدهند؟ آیا لازم است هر ماه خمس حقوق را کنار بگذارند، یا تعیین سال خمسی کافی است؟

هر فردی (اعم از زن و مرد) که درآمدی دارد، باید روزی را برای محاسبه دخل و خرج خود قرار دهد و وقتی از اولین درآمد و حقوقی که به دست می‌آورد یک سال گذشت، اگر چیزی از مخارج سالش اضافه آمد، خمس آن را بپردازد. البته فرق نمی‌‌کند پول پس انداز کرده و اضافه آمده باشد یا آذوقه، مثل برنج و قند و مانند آن. فقهاء می‌فرمایند: انسان می‌تواند هر وقت درآمدی، به دستش آمد همان لحظه خمس آن را بدهد، اما واجب نیست و همان تعیین سال کافی است.

 

آیا به حقوق دانشجویان بعضی از رشته ها (مثل رشته پزشکی در سال های بالینی)خمس تعلق می‌گیرد؟

به مقداری از حقوق که از مخارج سال زیاد بیاید، خمس تعلق می‌گیرد.

 

در مواردی دیده‌‌ام که پرسنل بیمارستان وسائل پانسمان و داروهای بیمارستان را به مصارف شخصی خود می‌رسانند، آیا مشکل شرعی ندارد؟

مصرف وسائل و داروهای بیمارستان های دولتی و خصوصی برخلاف مقررات، حرام است و موجب ضمان مثل یا قیمت آن می‌شود.

 

خوردن غذاهایی که به عنوان نذر می‌دهند و نمی‌‌دانیم صاحبانش حساب خمسی دارند یا نه، چه صورت دارد؟

اگر یقین نداشته باشید به عین غذایی که مصرف می‌کنید خمس تعلق گرفته، استفاده از آن برای شما اشکال ندارد.

 

اگر شخصی خمس مالش را ندهد فرزندان آن شخص که درآمدی ندارند چگونه زندگی خویش را تأمین کنند؟

بر فرزندان لازم نیست تحقیق کنند که در مالی که پدرشان در اختیارشان قرار می‌دهد خمس واجب شده است یا نه و تصرف آنها جایز است.

 

اگر انسان مبلغ یکصد هزار تومان وام گرفته باشد و به لحاظ این که نمی‌‌تواند قسط مربوطه را بدهد پول را به شخص دیگری بدهد که با آن کار کند و از سود آن جهت پرداخت قسط اقدام نماید مورد اشکال است یا خیر؟ ضمنا آیا به وامی که انسان بدهکار است خمس تعلق می‌گیرد؟ آیا انسان می‌تواند با شخصی که پول را می‌دهد طی کند حداقل ماهی مثلا سه هزار تومان به من بده یا خیر؟

این که مقداری پول را در اختیار کسی بگذارید و هر ماه از او مقدار معینی پول به عنوان سود مطالبه نمایید ربا و حرام است و شما مالک آن سود نمی‌‌شوید. و پولی را که قرض گرفته‌‌اید تا اقساط آن را نپرداخته‌‌اید خمس ندارد و هر مقدار از اقساط آن که پرداخته شود در حالی که عین پول را نگه داشته‌‌اید سر سال خمس دارد.

 

آیا به کتابهایی که ما در طول دوران دانشجویی خریداری نموده‌‌ایم و یک ترم بیشتر از آن استفاده نکرده‌‌ایم خمس تعلق می‌گیرد؟

اگر دیگر به آن کتاب ها هیچ احتیاجی ندارید و مورد مطالعه و بازنگری واستفاده نیست خمس دارد، مگر این که آن را با پول خمس داده یا پولی که خمس به آن تعلق نمی‌‌گیرد خریده باشید.

 

پولی که در بانک به سپرده دراز مدت یا کوتاه مدت می‌گذارند آیا سر سال خمس دارد؟

اگر حلال باشد خمس دارد.

 

 اگر انسان فرضا دویست تومان به کسی قرض بدهد و بعد از چند سال پس بگیردآیا چون از پولش یک سال گذشته باید خمس آن را بپردازد؟

خمس دارد.

 

 اگر انسان خانه مسکونی خود را در مدت چند سال درست کند آیا فرضا مصالحی که در اول سال استفاده کرده به قیمت آن در آخر سال خمس تعلق می‌گیرد؟

اگر راهی برای تهیه منزل به جز این راه ندارد خمس ندارد.

 

اینجانب همیشه اول ماه شوال خمس خود را حساب و پرداخت می‌نمایم، اگر در بین سال جنسی خریده باشم از جمله زمین که توسط تعاونی اداره به بنده واگذار شده و پول آن را پرداخت نمودم اکنون پس از دوازده سال شهرداری این زمین ها را فضای سبزاعلام کرده و بنا شده پول آن را بدهد، اگر پول را داد آیا به این پول خمس تعلق می‌گیرد یا خیر؟

اگر زمین را با پول خمس داده خریده‌‌اید اکنون پولی که معادل قیمت خرید است خمس ندارد ولی سود آن اگر تا اول شوال آینده مصرف نشود خمس دارد و اگر با پول خمس نداده خریده‌‌اید به فتوای حضرت امام(ره) همین که پول به شما داده شد همه آن خمس دارد.

 

این حقیر 42 سال سن دارم و مدت 18 سال است ازدواج کرده‌‌ام وصاحب 3 فرزند می‌باشم(دو پسر و یک دختر) و متأسفانه به دلیل مشکلات اقتصادی تا به حال نتوانسته‌‌ام خمس بدهم، لوازم زندگی در حد معمول دارم، یک قطعه زمین به ارزش سیصد هزار تومان که دویست هزار تومانش وام است، یک خط تلفن و مقدار مختصری هم وسائل خانگی برای جهیزیه دخترم. وظیفه‌‌ام نسبت به خمس چیست؟

در رابطه با خمس باید نزد یک وکیلی که بدانید وکالت کتبی از مرجع تقلیدتان دارد مراجعه و مصالحه نمایید.

 

پدر همسرم وضع خوبی دارد ولی خمس و زکات نمی‌‌دهد و از طرفی برای منزل ما گاهی چیزهای خوراکی می‌آورند و یا ما به منزل آنها به میهمانی می‌رویم آیا می‌توانیم نزد خودمان خمس مقدار خوراکی را که آورده‌‌اند یا غذایی را که خورده‌‌ایم حساب کنیم وبه صندوق صدقه بیاندازیم یا نه؟

شما یقین ندارید که عین خوراکی که می‌آورند مورد تعلق خمس است بنابراین چیزی بر شما نیست.

 

اگر یک سال به جایزه‌‌‌ای که بانک داده بگذرد و استفاده نگردد، خمس دارد یا خیر؟

بلی پرداخت خمس آن لازم است مگر آن که مقلد مرجعی باشید که می‌فرماید هدیه خمس ندارد.

 

سهامی که از بازار بورس یا کارخانجات خریداری می‌کنیم خمس دارد؟

حکم سرمایه را دارد و در سرسال خمسی باید خمس آن را بپردازید.

 

اگر از درآمد خود به کسی قرض داده باشیم و بعد از یک سال به ما برگرداند، خمس دارد؟

بلی، پرداخت خمس آن بلافاصله واجب است.

 

اگر وام گرفته باشم و قبل از مصرف سال خمسی برسد، پرداخت خمس وام موجود لازم است یا خیر؟

خمس وام در مورد سؤال واجب نیست، مگر به مقداری که اقساط آن را پرداخته‌‌اید. در این صورت، در حکم پس انداز است.

 

آیا فرزند می‌تواند وجوه شرعی (خمس، زکات، فطریه و کفاره) خود را به پدر و مادر فقیرش بدهد؟

پدر و مادر، واجب النفقه فرزند می‌باشند و برای نفقات واجب، نمی‌‌‌‌توان از وجوه شرعی به آنها پرداخت کرد.

 

آیا به وسایل و ابزار کار، مثل ماشین وانت یا تاکسی، خمس تعلق می‌گیرد؟

وسایل مذکور، سرمایه محسوب می‌شوند و به نظر برخی از فقها، سرمایه مذکور، خمس دارد و به نظر برخی دیگر، اگر درآمد او تنها به مقدار امرار معاش در حد متعارف باشد، به طوری که با خمس دادن، قادر به ادامه کار نباشد، خمس ندارند.(باید از دفتر مقلد خود، فتوای او را بپرسید)

 

اگر هزینه عمره از طریق هدیه دیگری باشد، پرداخت خمس آن واجب است؟

امام، خامنه‌‌ای: هدیه، خمس ندارد.

بهجت، صافی، مکارم: اگر پولی که بابت عمره داده‌‌اند، قبل از گذشتن سال به حساب سازمان حج ریخته شده، خمس ندارد.

فاضل، سیستانی، تبریزی: اگر از زمانی که پول را داده‌‌اند تا زمان حرکت، یک سال نگذشته باشد، خمس ندارد.

 

کتابهایی را تهیه کرده‌‌ام؛ ولی موفق به مطالعه آنها نشده‌‌ام؛ آیا خمس به آنها تعلق می‌گیرد؟

به نظر بسیاری از فقها، چنان چه مورد نیاز در معرض استفاده بوده، خمس ندارد.

 

در شرایط فعلی که پول حج و عمره، بیش از یک سال در حساب سپرده در بانک می‌ماند، پرداخت خمس آن واجب است یا خیر؟

اگر در سالی که سپرده گذاری می‌کنند، مشرف نمی‌‌شوند، خمس اصل پول واجب است.

آیة الله مکارم: اگر پول از درآمد همان سال باشد، خمس ندارد.

آیة الله شبیری: در حج واجب، خمس پول واجب نیست.

آیة الله نوری: اگر عمره مفرده، به طور متعارف، یک مرتبه در چند سال باشد، آن پول خمس ندارد.

اگر پولی را برای تهیه مسکن مورد نیاز جمع کنیم و سال بر آن بگذرد، خمس دارد؟

به نظر برخی فقیهان، پولی که برای تهیه مسکن مورد نیاز جمع می‌کنید، خمس ندارد و به نظر برخی خمس دارد؛ در این باره، مطابق نظر مرجع تقلید خود عمل کنید.

 

کارمندی که در طول ایام خدمت می‌تواند از خانه سازمانی استفاده کند، اگر برای تهیه خانه شخصی، پولی را پس انداز کند، آیا خمس به آن تعلق می‌گیرد؟

در مورد سؤال، به پول پس انداز شده، خمس تعلق می‌گیرد.

 

حقوقی که پس از فوت، ماهانه به خانواده مرحوم داده می‌شود، آیا مشمول خمس می‌گردد؟

حقوق مذکور، حکم هبه و بخشش دارد و به نظر مراجعی که هبه را مشمول خمس نمی‌‌دانند، خمس ندارد.

 

آیا تلفن همراه یا سیم کارت خمس برمی‌‌دارد؟

قبل از هر چیز باید بدانیم که موبایل یا سیم کارت هیچ فرقی با سایر اموال ندارند و در احکام خمس مثل سایر کالاها هستند. بر همین اساس اگر فردی موبایلی خرید و از آن استفاده نکرد و یا سیم کارتی گرفت که مورد استفاده‌‌‌اش واقع نشد. حتی اگر یک سیم کارت هدیه به همراه سیم کارت خریداری شده به او داده شده(طبق نظر مراجعی که هدیه را هم مشمول خمس می‌دانند) و به سال خمسی‌‌‌اش رسید، باید خمس قیمت اینها را بپردازد.

اما اگر استفاده کرد چه؟

در اینجا نکته دقیقی وجود دارد و آن این که در اموال مصرفی که خمس برنمی دارد باید حدود عرفی و اجتماعی و به اصطلاح شأن هر فرد لحاظ شود، یعنی اگر یک بدبخت فلک زده ای که به نان شبش محتاج بود رفت 800 هزار تومان داد و یک گوشی با کلاس خرید که همه از عدم تناسب این گوشی گران قیمت با قیافه او تعجب می‌کنند، فراتر از شأن خودش هزینه کرده و باید خمس این پول را بدهد. در نتیجه باید مواظب برخی چشم و هم چشمی‌‌ها و رو کم کنی‌‌‌ها بود که گرفتارمان نکند.

 

شخصی گندمی که به آن خمس و زکات تعلّق گرفته، کاشته است. تکلیف او نسبت به خمس و زکات محصولی که به دست می‌آورد، چیست؟

باید از حاکم شرع اجازه بگیرد و با او مصالحه کند.

 

آیا وجوهات شرعی مانند خمس و زکات را می‌توان در مواردی مانند کمک به سیل زدگان و زلزله زدگان مصرف کرد؟

در زکات جایز است؛ و در خمس از سهم امام(علیه السّلام) مجاز است. البته پس از اجازه از مرجع تقلید.

 

آیا در زکات گاو و گوسفند، می‌توان حیوان را سر برید و گوشت آن را بین چند فقیر تقسیم نمود؟

اگر قیمت کم نشود و با تراضی با گیرندگان باشد، مانعی ندارد.

 

س: آیا سرمایه خمس دارد؟

اگر به مقداری باشد که با پرداخت خمس آن، درآمد کسب با بقیّه وافی به هزینه زندگی او نیست، خمس ندارد، و همچنین اگر کسب با بقیّه کسب مناسب با شأن عرفی او نباشد.(آیت الله خامنه ای)

 

آیا پرداخت مالیات از نظر شرعی جزء کدام وجوهات حساب می‌شود(خمس، زکات)؟

مالیات بابت وجوه شرعیه محسوب نیست.

 

 البته لازم به تذکر است که دوستان محترم

 برای اطلاع از جدیدترین نظرات مراجع معظم تقلید،

از دفتر مرجع تقلید خود کسب اطلاع کنند.

 


 



comment گل نوشته شما ()